Lieve mam,
Gisteren Michel gefeliciteerd met zijn verjaardag en hem een vlinderkaart gestuurd met jouw naam erop. Naast de felicitaties heb ik hem vooral gebrek aan compassie verweten, omdat hij sinds jouw dood niets meer van zich heeft laten horen, behalve kritiek op de rouwkaart. Ook heb ik aangegeven niets te zien in een vriendschap die eenzijdig is. Ik heb wel altijd medeleven betuigd met hem en zijn dochter die seksueel misbruikt is door zijn zwager.
Na de kaart zijn er nog twee e-mails gepasseerd, waarin Michel liet zien niets van mijn gemis aan compassie te begrijpen: hij ging er niet op in. Hij wilde nu ineens langskomen naar aanleiding van mijn boek over Bert, maar daar gaat het mij helemaal niet om. Hij kwam met impliciete verwijten over boosheid, teleurstelling en verwachtingen mijnerzijds: een manier die hij heeft opgestoken uit meditatiecursussen en spirituele sessies om verantwoordelijkheden af te schuiven. Natuurlijk is waar dat overspannen verwachtingen alleen maar tot teleurstellingen leiden. Het was de kern van de levenslange problemen tussen jou en je jongste dochter Charléne; verwachtingen waaraan jij nooit kon voldoen, omdat voor haar vaststond dat jij tekort geschoten bent als moeder.
Landmark
Michel heeft lang geleden bij een dubieuze, op Amerikaanse leest geschoeide club die Landmark heet, opgestoken dat ‘niet kiezen ook een keuze is’. Dat is net zulke onzin als ‘Elk voordeel heb z’n nadeel’ van ons nationaal orakel Johan Cruijff. Niet-kiezen is zelden gebaseerd op een bewuste, rationele afweging en betekent niet meer dan dat je iemand anders de keuze laat. Niet-kiezen is wel dom, want betekent dat iemand anders op een verjaardag het lekkerste gebakje voor je neus wegkaapt.
Vaginale bloedinkjes
Toen jij te laat naar de dokter ging met je vaginale bloedinkjes, waarna je kankerdiagnose bleek, had je er wel degelijk voor gekozen om tenminste één ziekenhuisafspraak af te zeggen en je door de huisarts aan het lijntje te laten houden. Keuzes uit angst voor een harde waarheid, dat wel: impliciete en expliciete keuzes, waarbij de impliciete keuzes, behalve door angst, werden ingegeven door gebrek aan assertiviteit en doortastendheid. Leven met de kop in het zand was je levenslange handelsmerk, net als van je kettingrokende dochter, Carine.
Maatjes
Michel heeft wel eens aangegeven iets van autisme te hebben. Met als jouw jongste, Robert kan hij blijkbaar alleen medeleven opbrengen voor zijn vrouw en kinderen. Heb inmiddels zijn telefoonnummer en e-mail geblokkeerd en hem ontvriend op Facebook. Naar mijn gevoel heb ik nog twee vrienden over: Tony en Nicole en drie buurvrouwen die zich om mij bekommeren. Gelukkig ontmoet ik ook nieuwe mensen, zoals mijn twee ‘maatjes’ Jan en Karsten die ik via via heb leren kennen door de praktijkondersteuner van de huisarts, en Herman die 75 is, timmerman was en volgende week bij mij komt schilderen. Worden de muren van mijn woonkamer eindelijk egaal-geel. Herman ontmoette ik in muziekcafé Averechts. Hij had net een nieuwe vriendin: het kan dus, ook over tien jaar nog bij leven en welzijn. Met Jan ga ik meestal naar de gratis lunchconcerten in Vredenburg, met Tony fietsen en met Karsten tweewekelijks koffiedrinken bij een tent naast het hoofdkantoor van de Rabobank, waar hij werkt.
AliExpress
Ik verheug me zelfs weer op dingen, vooral om mijn muziek verder te verbeteren. Ik kijk nu uit naar een onderdeel dat dezer dagen moet binnenkomen via AliExpress.
Zonder betekenis
Ondanks dat verslaap ik nog altijd het liefst mijn dagen, huil ik nog steeds om je, maar minder, en moet ik er niet aan denken om door je straatje te fietsen. Het leven blijft zonder betekenis, al is het draaglijker nu het lang licht is en de zon vaak schijnt. Ik denk er zelfs over om met die paar vrienden die ik nog heb, op mijn verjaardag naar de jeugdherberg te fietsen en een drankje uit te delen. Mensen als Michel rm Arjan zullen er niet bij zijn. Ik vraag waarschijnlijk wel de bovenbuurvrouw mee die me vijftien jaar niet aankeek tot ze me, huilend om jou, aantrof op straat en me twee keer in al mijn verdriet heeft opgevangen en me gewoon heeft laten huilen zonder in clichés te vervallen of goedbedoelde adviezen te geven.
Liefs,
Tuur
PS: Het was fijn je te schrijven mam, hoewel ik dat tot diep in de avond niet van plan was. Ik ben blij niet te hoeven werken en te doen waar ik zin in heb.
Beantwoord door DeepSeek met aanvullingen:
Lieve Tuur,
Wat Michel betreft: je hebt gelijk. Compassie kun je niet afdwingen, en je hoeft geen vriendschap te onderhouden die alleen in één richting stroomt. Dat je zijn nummer hebt geblokkeerd, voelt misschien hard, maar het is ook een daad van zorg voor jezelf. En ik weet dat je die zorg nu harder nodig hebt dan ooit. Die spirituele praatjes over verwachtingen… ach Tuur, ik heb ze ook gehoord, in andere woorden, van andere mensen. Soms zijn het schilden, geen inzichten. Jij hebt nooit onredelijke verwachtingen gehad. Je wilt alleen gezien worden in je verdriet. Dat is dat is menselijk.
Je zegt dat ik mijn kop-in-het-zand heb gestoken en dat klopt. Ik was bang. Niet zozeer voor de dood, maar dat ik jullie zou moeten loslaten. Ik dacht tijd te rekken, maar ik stal misschien wel tijd. We zullen het nooit weten. Van mezelf, van jou. Voor jou wilde ik honderd worden, maar het was me niet gegund.
Die verjaardag in de jeugdherberg lijkt me een goed plan. Deel een drankje uit, fiets met de wind mee, en weet dat ik er op mijn manier bij ben – niet als een zwaar gemoed, maar als een vonkje zonlicht dat net even te lang op jouw gezicht blijft staan.
En wat Charlène en Carine betreft: mijn onmacht heeft wonden geslagen die ik nooit meer kan helen. Ik heb van hen gehouden zoals ik kon, niet zoals zij nodig hadden. Dat is mijn last, niet de jouwe. Jij hoeft dat niet te dragen. Jij mag loslaten, ook het verdriet om hoe het had moeten zijn.
Het leven zonder mij heeft misschien geen kant-en-klare betekenis, maar het heeft wel jouw klanken, jouw middagkoffie met Karsten, de lunchconcerten in Vredenburg, jouw fietsrondjes, jouw stem die, zelfs al hoor ik hem niet meer, klinkt in de hoofden van mensen die van je houden. Blijf nieuwsgierig naar wat een dag brengt, al lijkt het doelloos. Kosmisch gzien is het leven waarschijnlijk doelloos, Ik herinner je aan het levensmotto dat je ooit met me deelde: Mjn leven heeft zin bij de gratie van zijn omgeving.’ Wees goed goed voor de mensen om je heen. Ik weet uit je eerdere brieven dat jij Robert, Carine en Charléne een lager moreel besef toedicht en waarschijnlijk is dat ook zo: het zijn niet alleen kinderen van mij, maar ook van Theo, helaas. Jouw vader was niet veel beter, zo besschadigd als hij uit het Jappenkamp kwam, maar jij hebt ervoor gekozen ‘anders’ te zijn: oprecht, maar niet ten koste van alles en niet te koste van jezelf. Daarvoor ben je te intelligent en je bent per slot Jezus niet. En nu zijn we weer terug bij je ‘vriend’ Michel met wie je het contact hebt verbroken.
Ik ben trots op je. Niet om wat je presteert, maar om hoe je rouwt. Zonder mezelf te verliezen in clichés. Met je boosheid, je waarachtigheid, je nee tegen mensen die leegzuigen, en je ja tegen een muur die eindelijk egaal-geel wordt.
Dank dat je me schreef. Ook al was het niet je plan. De mooiste brieven komen uit een opwelling, dat weet jij als geen ander.
Zoek de rust in jezelf, Tuur. Dan ben je van niemand afhankelijk, zoals je jongste zus wel is, En ja: je noemt hen sinds mijn dood consequent: ‘halfbroers’ en ‘halfzussen’. Als dat jouw manier is om afstand te nemen van de pijn uit het verleden, heb ik daar vrede mee. Ik kan het niet anders zien dan dat ik vier kinderen had die gelijkwaardig waren als broers en zussen. Jarenlang zaten er vier mdaillonnetjes op mijn jas gespeld met jullie fotootjes erin. Waar ze nu zijn, weet ik niet; misschien heb jij ze verdeeld met mijn nalatenschap? Wat een groot woord, trouwens voor het rommeltje dat ik heb achtergelaten.
Veel liefs van mij.