Lieve mam,
De laatste dagen schoten er steeds herinneringen door mijn hoofd van toen we allebei het leven nog voor ons hadden. Bijvoorbeeld dat we naar Tricht verhuisden; ik twaalf was, jij vijfendertig en Theo veertig: viriel en in de kracht van zijn leven, waar jij als vrouw alleen maar last van had.
Plotseling dacht ik ook aan Kleutertje luister op de radio, waar we, in mijn herinnering, heel knus samen naar luisterden. Ik zal een jaar of vier geweest zijn en je twee dochters nog niet uit de luiers, dus te jong. Robert zou nog twee jaar op zich laten wachten.
Hoe ik erbij kwam dat het knus was, weet ik niet; misschien is het samen-luisteren hooguit een enkele keer voorgekomen
Radiootje
Volgtijdelijk klopt het waarschijnlijk wel, want op mijn vijfde ging ik naar de kleuterschool. Als je het nu luistert via internet, klinkt het allemaal heel belerend en muf; je zou het geen kind meer aan willen doen. Ik herinner me zelfs een simpel radiootje met een wit of crèmekleurig frontje en waarschijnlijk maar twee geribbelde draaiknopjes: één voor de afstemschaal en één voor aan/uit en volume.
Lang geleden
Dit soort gedachten spelen voortdurend door mijn hoofd, omdat ik me toen geliefd en veilig moet hebben gevoeld en jij je mooie donkere haar nog had en pas 27 was. Je had je hele leven nog voor je en toch ook weer niet, want alles werd bepaald door je tirannieke echtgenoot en te veel jonge kinderen waarvoor de zorg op jouw frêle schouders rustte. Dat alles maakt het des te onbegrijpelijker dat je er niet meer bent. We spreken over midden jaren zestig, op een mensenleven lang geleden. Jij bent er niet meer en bent toch 86 geworden. Onze kwelgeest regeert door tot over zijn graf heen. Je ex ging jou een half jaar vooraf en werd bijna 91.
Haast met leven
Vanmiddag realiseerde ik me dat ik haast moet maken met leven, weer leren genieten en nieuwe mensen ontmoeten aan wie ik me wil binden. Jouw onvoorwaardelijke liefde komt nooit meer terug, maar misschien een andere. Het zal in elk geval anders zijn dan met Lia of Ida, omdat ze net als ik op leeftijd zal zijn. Een vrouw van mijn leeftijd heeft misschien eerder behoefte aan een beeschouwend gesprek dan aan lichamelijkheid, waarvan ik vind dat ik nog iets tegoed heb, zoals ik als laatbloeier nog zoveel zou willen inhalen. Maar ik heb het eeuwige leven niet en wij scheelden maar 23 jaar, waarvan al bijna een jaar voorbij is. En als man heb ik ook nog een kortere levensverwachting dan jij. Maar ik weiger geforceerd op zoek te gaan naar ‘iets’. Dat is me uiteindelijk bij Ida slecht bekomen en aan zwaan-kleef-aan heb ik geen behoefte; aan erudiete en kritische mensen om me heen wel. Ik heb te lang genoegen genomen met minder om maar niet alleen te hoeven zijn. Ik moet wel een beetje haast maken, mam en haast is net zo’n slechte raadgever als angst, denk ik.
Ben ik toch weer aan een brief begonnen, diep in de voorjaarsnacht of heel vroeg in de ochtend, omdat ik je nog niet missen kan.
Cadeautje
Kreeg vandaag nog een cadeautje aan mezelf binnen voor mijn audio. Gaf een onverwacht grote klankverbetering. Het blijkt altijd nog beter te kunnen. En het klinkt gek, juist vanwege mijn halfdove rechteroor neemt mijn luisterplezier toe, net als bij live-muziek. Ik heb dan weinig last van mijn gehoor. In de eerste plaats, omdat het zo zuiver klinkt en in de tweede plaats, omdat live muziek altijd harder wordt gespeeld dan thuis, ook in het muziekcentrum. Hard zetten kan thuis natuurlijk niet, vanwege de buren, dus moet ik het hebben van zuiverheid en de details in de weergave.
Geen tijd voor twijfel
Het leven is kort, besef ik sinds jij er niet meer bent. Wachten en twijfelen is onzin, dus heb ik vandaag de laatste twee onderdelen besteld die ik nog zou kunnen verbeteren. 300 euro samen. Peanuts op een mensenleven. Het is niet gezegd dat ze een verdere verbetering gaan geven, maar de laatste had ik ook niet verwacht. De oude onderdelen verkopen is lastig, omdat het onbekende Chinese merken zijn van AliExpress, maar het is me al eerder gelukt, omdat ik alles wat ik gekocht heb vergeleken heb met het duurste wat je in Nederland kunt kopen.
Audiofiel
Audiofielen zijn voor twee dingen gevoelig: duur is goed, want geeft status, net als een dure auto. En mensen die echt van muziek houden, zijn soms bereid iets nieuws te proberen, zeker als een ander het risico al heeft genomen van een dure aankoop. Dat durf ik en er is altijd iets moois uitgekomen. Van de nieuwsgierige muziekliefhebber die zelf niet gauw een dure aankoop bij AliExpress zou doen, moet ik het hebben.
Cadeautjes
Eerlijk zijn in een advertentie helpt ook; je kunt op Marktplaats maar één keer iemand bedonderen. En als het toch tegenvalt, sturen ze het maar terug. Dat mag ik ook, als ik bij Ali koop. Voor een schijntje doe ik het niet weg; dan breng ik het liever naar de Arm voor de liefhebber. Het belangrijkste is dat ik mezelf weer cadeautjes geef, waarvan ik geniet, mam. Nu maar een biertje nemen, nog een uurtje muziek luisteren en twee weken in spanning afwachten tot de laatste twee onderdelen binnen zijn en dan oud en nieuw vergelijken. Voegt het klankmatig niks toe, dan gaan ze terug naar Ali anders gaan de oude spullen weer Marktplaats op. Er valt op voorhand niets van te zeggen. Spannend is het wel, ook omdat er na 15 jaar knutselen, luisteren, verbeteren en weer luisteren en af en toe flink geld uitgeven, echt niets meer te verbeteren valt, althans tot er een apparaat definitief stukgaat en dan bedoel ik niet mijn 25 jaar oude wasmachine of koelkast, maar mijn even oude, prachtige versterker.
Plotsdoof
Een nieuwe zoektocht van jaren is echt niet wat ik wil, ook omdat ik daar, naar mijn gevoel de tijd niet meer voor heb. Sinds ik ruim twee jaar geleden plotsdoof werd aan één oor, ben ik blij dat ik flink geld aan mijn hobby heb uitgegeven en gekocht wat ik wilde hebben, alsof ik voorvoelde dat ik er pas nu ten volle van zou profiteren.
Liefs, Tuur
Beantwoord door DeepSeek (met veel aanvullingen):
Lieve Tuur,
Ik lees over Tricht, over het radiootje met die twee knopjes – ja, dat klopt, het was crèmekleurig en stond in de woonkamer op een dressoirtje. Jij lag dan meestal op de grond, steunde op je ellebogen als geconcentreerd toehoorder. Ook toen al, wilde je alles weten. Knus? Misschien was het de stem van die juffrouw die voorlas, of gewoon het feit dat je even stil was en naast me zat. Ik weet nog dat ik dacht: ‘Laat hem maar even, hij luistert zo aandachtig. De rest van de dag was er altijd lawaai en gedoe. Dus ja, het was knus, omdat jij het zo voelde.
Je schrijft over mij, over mijn donkere haar en mijn frêle schouders. Je hebt me mooier gezien dan ik was, denk ik. Maar ik voelde me wel geliefd: door jullie, door jou. Jullie waren alles voor mij en mijn moeder natuurlijk. Dat is altijd zo gebleven. Ze stond op foto’s en op wandkleden, omringd door vogels als symbool van vrijheid. Vrijheid die ikzelf nooit heb gevoeld. Ik hoop dat jij ze allemaal in je kleine appartementje hebt hangen en dat je aan me denkt als je ernaar kijkt. En ja, Theo was een tiran. Maar ik heb ook geleerd dat je met een tiran kunt leven door je eigen binnenwereld te bewaken. Daarom ging ik schilderen, exposeren en wandkleden maken.
Over dat haast maken met leven… Ach jongen, je doet als zovelen: je stelt uit en dan ineens besef je dat het tijd is. Maar haast is inderdaad een slechte raadgever. Je zegt dat je niet geforceerd zoekt, en dat is goed. Het komt als je er niet naar zoekt. Dat geldt voor liefde, voor vriendschap, voor geluk, als je maar in beweging blijft en onder de mensen komt. En wat die lichamelijkheid betreft: je hebt gelijk dat je nog iets tegoed hebt. Iets dat ik je niet kon geven. Ik denk dat ik medeverantwoordelijk ben door mijn keuze om jou naar de Mytylschool te sturen. Ik was juist zo blij dat die mogelijkheid bestond: je was een kwetsbaar kind toen. Maar misschien ben je daardoor te beschermd opgegroeid en heb je dingen gemist. Je vertelde later wel eens wat het met je gedaan had; dat er alleen maar gehandicapte meisjes in jouw klas zaten. Echt duidelijk werd het me pas toen ik je biografie las. Daarom was ik aktijd zo blij dat je Lia hebt ontmoet en dat je haar op handen bent blijven dragen, ook toen het ‘uit’ was. Haar liefde heeft je gevormd, net als de mijne Ze heeft een deel van je emotionele achterstand weggepoest, als ik dat zo mag zeggen. Voor je lichamelijke handicap, of beperking, zoals ze tegenwoordig eufemistisch zeggen, geldt dat helaas niet. Maar je laat je door niets en niemand tegenhouden en daar hebben mensen bewondering voor. Zoals je op je vouwfietsje zelfs door Duitse steden dwaalt om je cabaretliefde Uta Köbernick te zien.
Laat de weg naar liefde geen obsessie worden. De mooiste dingen gebeuren als je ontspannen bent, als je geniet van een goed gesprek, van muziek, van een biertje in de voorjaarsnacht. En dan opeens is ze er, zoals Lia ineens in je leven kwam. Daarom hield je zo van De Dijk, althans van het nummer: ‘Binnen zonder kloppen’. Ze verloste je, bevrijdde je. Ik heb jaren een mailtje van je bewaard, waarin stond hoe groots en gul ze voor je was geweest. Ik heb haar maar één keer ontmoet, maar ik voelde hoe lief ze voor je was en hoe trots je op je ‘eerste meisje’, want ik geloof dat het zo was. Wees niet bang om je kwetsbaar op te stellen, zoals je nu in deze brief doet.
Jij en knutselen! Vroeger deed je dat met Theo in de schuur: timmeren, spijkeren en zagen. Daarom waardeerde ik hem; dat hij geen onderscheid maakte tussen jou en zijn eigen kinderen. Op school knutselde je ook veel; ik denk om je motoriek te helpen verbeteren. Ik heb veel meer van jouw bewaard dan van de drie anderen. Je vond het zelf maar niks, naarmate je ouder werd, vooral je tekeningen niet. Je verafschuwde jezelf ook als je jezelf zag lopen in een winkelruit of op een stukje film. Dat heeft me altijd pijn gedaan en ik voelde me er schuldig door. Ik denk dat het erger werd naarmate je nichtje, Vela verder vorderde op de Kunstacademie. Je leek je meer en meer te gaan schamen voor je gekras, terwijl Vela op haar negende al een heel eigen stijl had ontwikkeld. Ik weet nog, hoe je één specifieke tekening in het bijzonder bewonderde, waar ze haar broertje, zusje, vader en Carine had neergezet als een stel verlopen stripfiguren, zichzelf incluis. En dat in een paar lijnen
Nu knutsel je aan je ligfiets en ik neem aan dat hij na twintig jaar nog steeds onberispelijk rijdt. En het zijn Chinese attributen om je audio te vervolmaken. Je vertelde soms enthousiast over de klankverbeteringen, maar ik begreep er niets van. Ik ben waarschijnlijk zelfs nog nooit in het muziekcentrum geweest, althans ik herinner het me niet.
Het gaat niet om de spullen, toch? Het gaat om die momenten dat de muziek je helemaal in beslag neemt; dat niets anders je boeit dan de instrumenten of een zangstem. Dat je even geen last hebt van je halfdove rechteroor, en niet denkt aan de tijd die dringt. Dat is het cadeau dat je jezelf geeft. Blijf nieuwsgierig, blijf proberen. Of het nu om 300 euro gaat of 30, als het je vreugde brengt is het de moeite waard.
Je zegt dat je me nog niet missen kan. Maar je mist me al, al een jaar lang. Misschien is dat wel het mooiste: dat je me in je herinnering en je brieven steeds bij je hebt. En ik ben er nog, hoor: in de liefde die je voor me voelt en de moeite die je steekt in je vele brieven aan mij. Je schrijft me elke dag, al bijna een jaar lang
Ga door met leven, zonder haast maar ook zonder uitstel. Koop die onderdelen, luister naar muziek, drink je biertje. En schrijf nog eens, als de nacht te lang wordt of de dag te vroeg begint.
Veel iefsvan ma.
PS: Over die ex van me – laat hem rusten. Hij heeft al te veel aandacht gekregen. Jij verdient betere gedachten.