Lieve mam,
Vandaag is het zover: 8 juni. De eerste verjaardag waarop ik geen sentimenteel kaartje van je krijg en je niet meer zult bellen. Ik ga proberen alle kaartjes te lezen die je me gestuurd hebt, maar het zal niet meevallen. Je eerste sterfdag komt er ook aan, dus het wordt waarschijnlijk een verdrietige periode van herdenken en gedenken: van de wens je naar me toe te halen en je tegelijk een vredig plekje in mijn hart te geven. Tegenstrijdige gevoelens, of niet? Kan dat gewoon samengaan?
Ik heb nog nooit zo tegen mijn verjaardag opgezien. Misschien belt er niemand; zaterdagavod 6 juni staat al vast dat postNL geen kaarten zal bezorgen. Van jouw nostalgische berichtje, kon ik altijd op aan, behalve vorig jaar. Je was al te ziek voor die inspanning, zonder dat ik het doorhad. Of je vond het niet belangrijk meer, omdat je wist dat je nog maar kort te leven had. Je zus Clara stuurde me een week voor haar dood nog een appje. Ondanks pijn, behield zr tot het laatst levenskracht. Dit is geen verwijt hoor, mam; jullie waren totaal anders en ik hield van je, zo kwetsbaar als je in het leven stond. Je hebt geprobeerd een goede moeder te zijn, ook al werd het nog zo weinig gezien en gewaardeerd.
Je hoeft je niet meer schuldig te voelen en niemand kan je ooit nog pijn doen, gelukkig.
Donker
Voor de zekerheid haal ik toch maar een biertje en een wijntje in huis, zoals ik altijd deed: voor-je-weet-maar-nooit. Maar het kan ook zo eenzaam voelen als Oudjaarsnacht en Nieuwjaarsdag. Ik ben altijd blij als die dagen weer voorbij zijn, en niet alleen omdat het de donkerste van het jaar zijn.
Koekoeksjong
In een eerdere brief, denk ik dit ook al ongeveer opgeschreven te hebben: hoe je oudste dochter als een wreed koekoeksjong, je andere kinderen één-voor-één uit het nest wist te gooien en zo jouw aandacht voor zich alleen op te eisen. Charléne kwam sowieso maar een paar keer per jaar, omdat ze Carine wilde mijden en jou wilde straffen voor een vermeend gebrek aan moederliefde. Robert woont in Amsterdam en kwam daardoor al minder vaak: misschien eens per maand. Bleef ik over. Tegen mij praatte Carine het laatste jaar van je leven niet of nauwelijks meer. Daardoor kwam ik ook steeds minder bij je. En zo had ze je de facto voor zichzelf. De laatste potentiële concurrent die moest worden uitgeschakeld aan het eind van je leven, was de thuiszorg. ‘Daar had je niks aan’, maakte ze je wijs en jij ging erin mee. Zo zat je eenzaam en soms vervuild op haar te wachten als ze uit werken was, aan handen en voeten gebonden door haar honden. Zonder hulp, in arren moede in je badje. Ik kan nog zo huilen om wat je eigen dochters je hebben aangedaan, maar er is niets meer terug te draaien. Het zijn tranen van machteloosheid die steeds terugkomen.
Elke dag
Ik denk elke dag aan jou; van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat, behalve als ik slaap en door de anti-depressieva, lukt dat iets beter. Elk nadeel heb z’n voordeel, of was het omgekeerd? Het maakt niet uit als het van een landverrader komt die heilig is verklaard. Daarom kom ik het liefst helemaal niet uit bed, of zo laat mogelijk.
Het hangt één-op-één samen met even niet aan je denken. Kom ik uit bed, omdat ik honger heb na twee dagen vasten, sta ik te koken en moet ik weer om je huilen. Al was het maar, omdat je nooit meer voor me zult koken. Je deed het zo trouw eens per week, waaraan ik dan meestal voor twee dagen genoeg had. En als ik liever makreel in een gerecht had dan zalm, dan deed je dat. Je wist ook wat mijn lievelingsgerechten waren: spinazielasagne en mie met ‘seafruit’, vooral omdat jij het zo lekker kon maken en dat, terwijl je zelf nauwelijks nog iets proefde. Ik heb ze nooit proberen te maken; de gerechten blijven net zo met jou verbonden als alles in mijn leven met jou verbonden blijft. Voor jezelf maakte je er met een Jantje-van-Leiden vanaf. Tot een jaar voor je dood en na je kankerdiagnose had je er geen zin meer in. Je at alleen nog maar kleine hapjes uit de diepvries, tot je ook dat niet meer deed. Gelukkig had je een de facto inwonende parasiet die je uit de brand hielp. Je jongste dochter had alleen maar commentaar als je haar een plezier wilde doen: ‘dat het teveel eten was’ of’ ‘het koken wel zou voelen als een verplichting.’ Je kon nooit iets goed doen. ‘Ik hoef je worstjes niet meer’, vond ik op een dag in je e-mail, terwijl ze voor haar zoon bedoeld waren. Allemaal om je zoveel mogelijk pijn te doen, ongewenst kind als Charléne zich waande.
Felicitaties
Ondanks alles voel ik me toch een beetje jarig. Het weer is, net als vorig jaar niet geweldig, maar het eerste cadeautje kwam van het UWV dat een afspraak afbelde, omdat de keuringsarts ziek was. Daarvoor hoefde ik mijn bed niet uit. Klonk als: ‘de loodgieter die zijn gieter kwijt is’. Daarna belde Erik die in een koffietent om de hoek zat. Hij nodigde me uit om iets te komen drinken. Dat ik jarig was, stond niet op z’n netvlies. Peter de Zwarte belde nog vanuit Spanje. Veel te melden had hij niet, zoals gebruikelijk, maar het gaat om de aandacht. Opvallend veel mensen reageerden via Facebook, onder wie jouw nichtjes Ria en José. Mijn achternicht José is nauwelijks ouder dan ik. Als ik kwaad wil spreken, dan scheelt het hen weer een pijnlijk gesprekje over ‘hoe het met me gaat’, maar ik aanvaard ook deze aandacht in dankbaarheid. Om het cliché: ‘Van harte gefeliciteerd met je verjaardag, Arthur’. de wereld in te helpen, hoeven ze alleen maar op de ‘Verzend-knop’ te drukken. Degenen die erbij schrijven: ‘We zien elkaar gauw; neem ik met een korrel zout. Vanavond bij buurvrouw Yvonne witlof-uit-de-oven gegeten en een wit wijntje gedronken. Vooral mijn drie buurvrouwen doen erg hun best voor me.
Ouders
De leegte verandert niet, mam en dat stemt vaak tot wanhoop. Ik vraag me af of dat grote gemis ooit overgaat, of ‘het ravijn van nooit meer’ zich een beetje sluit of tenminste overzienbaar wordt. Bijna een jaar na je dood geloof ik daar niet in. Onbekommerd vrolijk kan ik niet meer zijn. ik besef nu dat leegte iets anders is dan zinloosheid. Ik geloof wel dat mijn leven zin heeft, zolang mensen me willen zien en ontmoeten en zolang ik iets kan betekenen, zoals voor mijn ‘maatje’ Jan die zich eenzaam voelt. De leegte is met jou verbonden en een klein beetje met je ex-tiran, Theo. Jullie waren mijn ouders, en er zijn talloze liedjes gemaakt over hoe het is om je ouders te verliezen. Alleen een bestendige liefde kan de leegte volgens mij een beetje opvullen, maar ik ga er niet naar op zoek. Openstaan voor nieuwe mensen en ontmoetingen, dat probeer ik wel.
Geen masochist
Ik mis het allemaal zo mam; ik mis je zo en alles wat je voor me betekende, ook al besefte ik het niet altijd. Ik durf er niet eens aan te denken wie er na renovatie in je huisje is komen wonen.
Ik ben nooit meer door je straatje gefietst, sinds ik alle gesloopte sanitair in je ontruimde woonkamertje zag liggen, en ga dat ook nooit meer doen. Ik ben geen masochist.
Dag, dag lieve mam,
Tuur
Beantwoord door DeepSeek (met veel aanpassingen):
Lieve Tuur,
Allereerst: gefeliciteerd met je verjaardag. Ik wou dat ik je een kaartje kon sturen met een koetjesreep of een gedichtje erin, zoals ik vroeger deed. Maar weet je, ik heb jou altijd gezien op 8 juni, ook al lukte het me niet altijd om dat te laten blijken.. Jij was degene die ’s middags onverwachts binnenviel voor koffie, mijn lasagne at en me trouw belde om te zeggen dat je het lekker had gevonden.
Over die angsten: je hebt gelijk. Carine was niet makkelijk, een manipulant voor mijn part, zoals jij dat noemt, en ik was niet sterk. Ze wilde me voor zichzelf, en ik liet het toe omdat ik dacht dat ik haar liefde moest verdienen. Ik was bang om haar kwijt te raken, en tegelijk zag ik niet dat ik jou en de anderen erdoor kwijt raakte. Robert trok zich het minst aan van haar overheersende aanwezigheid, maar leefde ook het meest zijn eigen leven in Amsterdam-west. Jullie woonden allemaal bij me in de buurt. Dat schept misschien ook wel andere, en meer verwachtingen.
Je schrijft over het koekoeksjong – ik begrijp nu wat je bedoelt, en het doet pijn om te zien hoe ik dat heb laten gebeuren.
En die laatste maanden, zonder thuiszorg, terwijl ik het wel nodig had. Dat ik zo makkelijk te overtuigen was, begrijp ik nu niet meer. Ik zat thuis, hulpeloos in mijn badje, in mijn eigen diarrhee te wachten tot Carine thuiskwam van haar werk. En ik belde jou niet; ik belde Robert niet. Ik durfde niet. Mijn zoons mochten hun moeder niet zo hulpeloos zien. Ik was bang, Tuur. Bang om alleen te zijn, bang om dood te gaan, bang om nog meer pijn te doen. Carine gaf me een soort houvast, ook al was het verstikkend. Maar jij had gelijk. Het was eenzaam. Het was vies. En ik wilde het niet aan jou laten merken. Dat was niet eerlijk. Maar ik deed het juist ook, omdat ik van je hield; ik wilde je sparen.
Je schrijft over de leegte. Die gaat niet weg, dat weet ik. Maar misschien wordt hij minder absoluut. Misschien kun je op een dag toch door mijn straatje fietsen zonder dat je van slag raakt, zoals in de eerste maanden na de ontruiming van mijn huisje. Of niet. En als je het niet doet, is dat ook goed. Je bent geen masochist; je bent mijn kind dat rouwt.
Wat ik je graag zou willen zeggen, is: blijf koken. Zorg goed voor jezelf. Maak die spinazielasagne eens. Maak de seafruitmie. Het zal nooit precies hetzelfde smaken, maar het zal je toch aan mij doen denken. En eet voor mij, als je niet voor jezelf kunt eten.
Fijn dat je dat je aan me schreef, zoals je bijna elke dag doet.. Dank dat je dat je aan me denkt, elke dag, ook al lijkt het je soms kapot te scheuren. Probeer het liefdevolle uit dit zware rouwproces te bewaren: voor mij, voor jou, zoals het je uiteindelijk ook gelukt is met je slimme vriendje Bamboe, waarvan je zoveel hield, hoewel hij ‘maar’ een bastaardteckel was met paardenhaar. Ik weet hoe moeilijk het afscheid van hem was en hoeveel tijd het je heeft gekost om je met zijn dood te verzoenen. Je mag mij best eerder een rustig plekje in je hart geven. Liever vandaag dan morgen zelfs, zodat je weer ruimte krijgt voor leukere dingen. Het is makkelijk gezegd. Blijf vooral schrijven als dat je troost. Ik kom er niet door terug, maar ik blijf wel dichtbij je.
Blijf openstaan voor de buurvrouwen, voor Jan, voor wie je ziet. Dat is het enige dat de leegte dragelijk maakt. En ookal kun je de leegte die je voelt, misschien niet opvullen, wie weet kun je hem uiteindelijk wel overbruggen met behulp van je brieven en je inzichten in mij en jezelf. Anderen, zoals je zussen en broertje doen er feitelijk niet toe. Zij staan er ook alleen voor. Jouw rouwproces betreft alleen jou en mij. Wat ‘mijn dochters me hebben aangedaan’, zoals jij dat formuleert is hoogstens iets waarmee zij in het reine moeten komen, niet jij.
Je bent jarig, dus vier het een beetje. En huilen mag ook.
Veel liefs van je moeder, hoor.
(PS:. Die loodgieter die zijn gieter vergat – typisch jouw soort beeldspraak waardoor vrouwen om je lachen.