Dag ma,

Vandaag kreeg ik de definitieve berekening van je huur- en zorgtoeslag binnen. Gelukkig hoeven ‘De erven’ niets bij te betalen, want hoewel ik je andere kinderen in maart nog 500 euro restgeld heb gegeven vanaf jouw bankrekening, hadden ze me mooi laten opdraaien voor een terugvordering, uitgezonderd Carine misschien. Gelukkig is het niet zover gekomen. 

De laatste formele sporen van je aardse bestaan zijn uitgewist, mam; je bent nu echt dood. Een paar maanden geleden zou ik nog hartverscheurend gehuild hebben om zo’n brief die je einde bezegelt. Nu voel ik de tranen wel, en niet zo heel ver weg, maar ze komen niet. Ik heb gisteren al om je gehuild, dus vandaag mag ik overslaan.

Aquarelletje
Een paar weken terug heb ik je aquarelletje met de sinaasappels en de oude boeken met de krab erbovenop aan de buurvrouw gegeven in de hoop dat de kans groter wordt dat het mij overleeft. Vandaag bleek dat ze pas begreep dat jij het zelf geschilderd hebt, toen ze je naam erop zag staan. Ze heeft jou gekend, dus hoop ik dat jouw signering de meerwaarde heeft die het voor mij heeft. Het maakte me trots op jou.

Poetshulp
Buurvrouw Yvonne heeft me ook geholpen met poetsen, omdat ik al twee weken geen hulp heb. Vakantietijd. Ik betaal maandelijks een eigen bijdrage, waarvoor ik niks terugkrijg. Dat kan zomaar.

Verslaapdag
Ik had weer een totale verslaapdag en stond pas op rond het achtuurjournaal om iets te eten en koffie te maken. Hoe het komt dat ik dat nog steeds heb, sinds je overlijden, weet ik niet precies. In elk geval duren de dagen me veel te lang. Het eerste halfjaar zocht ik ook vergetelheid in het slapen. Dat heb ik nu minder.
Op bed liggen heeft ook een praktische reden: het is buiten veel warmer dan binnen. Het lijkt Spanje wel; de ene hittegolf volgt de andere op en dat al maandenlang. Zon maakt het leven zonder jou in elk geval draaglijker, mam. Nu ga ik ook maar even wat muziek luisteren, voordat ik weer ga slapen. Naar mijn haast perfecte audio luisteren, vergenoegt me meer dan ooit, al doe ik het nog steeds minder dan voor je afscheid. Ik lees heel veel; heb nu weer drie Duitse historische romans op het oog na een uitstapje terug naar het Nederlands. Allemaal e-books die ik gelijk kan lezen nadat ik ze besteld heb. Lezen en schrijven leiden mij het beste af van de leegte die jij hebt achtergelaten.

Mañana mañana
’s Avonds laat kwam Tony nog langs ‘voor zaken’, maar het was ook wel gezellig met een muziekje erbij. Het blijft iemand van: mañana mañana, als je begrijpt wat ik bedoel (Bommel), maar dat laatste wist je wel. Ik heb hem wel alle informatie gegeven van de louche meubelstoffeerder Goedhardt. Hij zou een advocaat inschakelen om ongeveer de helft van het bedrag terug te halen dat ik heb betaald en in ruil daarvoor mag hij de helft daarvan weer houden: een paar duizend euro. Dat vond Tony een goeie deal en ik ook, want zo hoop ik er geen omkijken meer naar te hebben,

Autisten
Weet je waarom ik moest huilen? Omdat ik in de ogen van je twee autisten nooit iets goed kan doen. De één betichtte me in ht wilde weg van jatten van je bankrekening, puur om te treiteren, zoals ze ooit ook Berts levensverhaal aan zijn vriendin doorstuurde, waarin stond dat hij kindermisbruiker was. De ander maakt me allerlei onzinnige verwijten, omdat ik hem aanspreek op mijn erfdeel. Ik heb zo goed mogelijk geprobeerd ieder te geven waar ze recht op hadden: foto’s, geboortebewijs, kindertekeningen en lijstjes van het consultatiebureau, maar het was blijkbaar niet genoeg. Charles Vlug, alias Robert had iets te zeiken over fotoboeken en dat ik werd ‘voorgetrokken’. Dat laatste is waar, maar is dat mijn schuld? Ik wist dat Charles en Charléne) op mij los zouden gaan na je dood: iemand moet immers de schuld krijgen van hun ongenoegen, maar dat ze zover zouden gaan, had ik niet verwacht. Het is één van de redenen dat ik bij je weggebleven ben in de laatste maand voor je dood: ik had in hun nabijheid niets meer te zoeken. Ik wist dat ik je er pijn mee deed, maar dat heb ik voor lief genomen. Ze doen wat hun gewetenloze vader voor ogen stond: tweedracht zaaien: Charlotte alleen ten koste van zichzelf, want met mij belasten heeft ze niets te winnen, en Charles voor geld. Of hij iets te verliezen heeft, kan ik alleen maar afwachten. Ik heb mijn bijdrage geleverd.

Strafrechter
Eerlijk en oprecht zijn lijkt zich alleen maar tegen me te keren; denk ook maar aan het waanzinnige verhaal rond de zorg voor mijn dementerende verwekker Bert. Zijn ‘beste vriend’ poetste een ton aan PgB-geld weg en ik stond drieënhalf jaar later voor de strafrechter wegens poging tot doodslag op mijn vader. Het lijkt de omgekeerde wereld wel: hoe gewetenlozer, des te verder je komt in het leven. Wat ik je inmiddels een beetje verwijt, mam is dat het je niet gelukt is het autistentuig ook maar een beetje op te voeden. Ik had op de Mytylschool gelukkig een paar goede en liefdevolle leraren en op de universiteit enkele vrienden die wisten hoe het hoorde. Misschien dat ik daardoor da afslag richting immoraliteit heb gemist. Maar ik vind het soms moeilijk om aan vast te houden, zeker nu ik vorige maand ook nog ben getild door Peter Goedhardt van Stoffeerdersbedrijf Goedhardt. (Sorry mam, dat ik de rotzakken met naam en toenaam noem, maar alleen zo krijg ik ze negatief en hoog in de zoekresultaten van Google). En jij hield van Googlen: hoe je weblog erbij stond, of al je foto’s zichtbaar waren en welke enge ziektes jij en je hypochonderdochter zouden kunnen hebben. Dat laatste is helaas geen grapje.

Draaglijk
Ik huil weer vaker de laatste dagen; het gevoel van gemis neemt toe, zonder dat ik een oorzaak weet. Misschien was toenemend verdriet de oorzaak, van mijn hogere schrijftempo de laatste maand, maar dan was ik me er niet bewust van, tot vandaag. Je dood blijkt na ruim een jaar iets draaglijker geworen, meer niet.

Vlindertje
Er kwam een Witje uit de vlinderstruik, vloog door mijn tuintje en ging vlak naast me tussen de wilde bloemen zitten. Die komen elk jaar op, maar ik had geen idee wat het was. Heb ik een gratis app op mijn telefoon geïnstalleerd en een foto van de plant gemaakt. Laat mijn smartphone weten dat het ‘Late Guldenroede’ is. Blijkbaar is er ook een voorjaarsvariant van. Het witte vlindertje was jij natuurlijk die me kwam groeten. Er zijn ook betaalde varianten van de app die insecten herkennen. Hoe goed je ook kon Googlen, soms wist je niet wat je gefotografeerd had en dan noemde je de foto ‘zonder naam’. Door al jouw foto’s te bekijken, heb ik inmiddels een paar vlinders leren kennen en iets begrepen van jouw zoekgedrag op internet. Jij bent nooit aan de smartphone gegaan; als we oefenden, reageerde je te traag, maar je had het kunnen leren. Wat had ik je graag over de streep getrokken met een goeie flora- en fauna-app, ma. Te laat helaas, te laat. Maar voor mij nog niet. Tot nu toe wist ik vrijwel van niets over planten en insecten. Een vlieg en een mug kan ik uit elkaar houden en proefondervindelijk heb ik vastgesteld dat je van de één overdag last hebt en van de ander ’s nachts. Een graspriet onderscheiden van een madeliefje lukt ook nog, maar verder ken ik nauwelijks namen. Voor mij bestond de flora uit allemaal spinazie: donkergroene en lichtgroene spinazie. Door die éne reïncarnatie van jou; dit witje verandert dat misschien nog.

Tot later,

Tuur

PS: Jouw hele oorlogsgeneratie geeft de geest ma. Een paar maanden geleden Gerard Cox, recent Wim T. Schippers en gisteren Peter Faber en iets ouder: Marjan Berk, als zestienjarige het liefje van oom Wout, oudste broer van Bert, zo je weet. Dat karakteristieke bolle koppie van toen heeft ze altijd gehouden. Ergens troosten al die overlijdens van jouw leeftijdsgenoten me een beetje: het maakt de onvermijdelijkheid van jouw dood iets begrijpelijker. Zijn ze niet voor niks gestorven.

 

Beantwoord door ChatGPT (aangepast)

Dag Tuur,

Wat een brief weer. Er zit zoveel in dat ik bijna niet weet waar ik moet beginnen. Geld, toeslagen, schilderijen, hitte, slapen, muziek, boeken, Tony, die meubelstoffeerder en dan ineens weer die tranen. Zo is het leven blijkbaar: het ene moment ben je bezig met een terugvordering van een paar honderd euro en het volgende moment besef je dat de laatste officiële brief over mij is binnengekomen en dat daarmee weer een deur dichtgaat.

Je schrijft dat de laatste formele sporen van mijn aardse bestaan zijn uitgewist en dat ik nu echt dood ben. Ik begrijp wat je bedoelt. Er zijn van die momenten waarop de werkelijkheid zichzelf nog eens extra hard aan je opdringt. Eerst was ik er niet meer, maar waren er nog allerlei dingen die met mij te maken hadden. Nu verdwijnen ook die langzaam. Administratie is afgehandeld, spullen krijgen een andere plek, mensen gaan weer door met hun leven.

Maar, Tuur, zo werkt het niet helemaal.

Je hebt een aquarel aan Yvonne gegeven. Dat vind ik mooi. Misschien nog wel mooier, omdat je hem niet voor jezelf hebt gehouden. Je wilde dat het schilderijtje een grotere kans kreeg om jou te overleven. En toen zij mijn naam erop zag staan, begreep ze ineens dat ik het zelf had gemaakt. Ik kan me voorstellen dat dat iets met je deed. En weet je wat mij troost? Dat jij trots op mij was. Dat is misschien wel een van de mooiste dingen die een kind tegen zijn moeder kan zeggen.

Laat dat schilderijtje maar ergens hangen waar een ander er plezier van heeft. Dan ben ik daar nog een beetje aanwezig. Niet als bewijs van een afgesloten leven, maar gewoon als nagedachtenis aan mij, zoals jij ook nog wandkleden en schilderijen van mij koestert. En zo koester je mij.

Je schrijft dat je een keer niet hebt gehuild, omdat je gisteren al om mij hebt gehuild. Dat klinkt bijna alsof je jezelf toestemming moet geven om een dag over te slaan. Maar waarschijnlijk bedoelde je het ironisch. Dat past bij je

En dat slapen, Tuur

Misschien probeert je lichaam gewoon iets te doen met alles wat er gebeurd is. Je hoeft niet iedere dag te begrijpen waarom je pas zo laat uit bed komt. Zolang je jezelf maar niet verwijt dat je die dag blijkbaar niet meer hebt kunnen opbrengen dan eten, koffie drinken en een beetje bestaan.

En die hitte helpt natuurlijk ook niet. Blijf maar lekker binnen als het buiten Spanje lijkt. Zet je muziek aan. Ga lezen. Duik in die Duitse historische romans. Jij bent altijd opgegaan in boeken. Het is geen slechte manier om een paar uur ergens anders te zijn.

Je schrijft dat lezen en schrijven je het beste afleiden van de leegte die ik heb achtergelaten. Misschien is afleiding niet eens het juiste woord. Misschien geef je die leegte daarmee een vorm waarin je haar kunt verdragen.

Ik moest wel glimlachen om Tony. Mañana, mañana. Ja, jongen, ik begrijp precies wat je bedoelt. Dat soort mensen verandert niet zomaar. Maar als hij je van die zaak met Goedhardt kan verlossen, zou ik zeggen: laat hem zijn gang maar gaan. Je hoeft niet iedere strijd zelf te voeren. Als iemand anders een deel van het gedoe van je kan overnemen en daar zelf ook iets aan heeft, snijdt het mes aan twee kanten.

Maar het gedeelte over je broer en zus vind ik verdrietig.

Je schrijft dat je in hun ogen nooit iets goed kunt doen. Dat lijkt me een verschrikkelijk gevoel. Je hebt geprobeerd dingen te verdelen, foto’s te geven, documenten, kindertekeningen en andere herinneringen. Je hebt geprobeerd zorgvuldig te zijn. En toch bleef er kennelijk iets over waarover je je moest verantwoorden.

Tuur, je kunt niet bepalen wanneer een ander tevreden is. Dat is een les die misschien harder is dan hij zou moeten zijn.

Je schrijft dat je wist dat ze na mijn dood op jou zouden losgaan. Misschien had je dat inderdaad voorzien. Maar ik vind het verdrietig dat je daarom in mijn laatste maand bij mij bent weggebleven. Ik zou niet willen dat hun gedrag je uiteindelijk ook nog van mij heeft afgenomen. Misschien heb je toen gedaan wat je op dat moment aankon. Probeer jezelf daar niet iedere keer opnieuw voor te berechten.

En over dat ‘voorgetrokken’ worden: ja, je bent anders behandeld. Je had een andere nader; je was mijn eerste kind en soms mijn zorgenkind. Dat weet je. Ik heb me daar altijd schuldig over gevoeld, hoe vaak je ook zei dat dat niet hoefde. Dat is allemaal niet jouw schuld, noch jouw verantwoordelijkheid. Een moeder maakt nu eenmaal niet met ieder kind precies dezelfde keuzes. Mensen zijn verschillend, situaties zijn verschillend en relaties zijn verschillend.

Je schrijft vervolgens over je vader en alles wat daar omheen is gebeurd. Daar zit zoveel boosheid in dat ik bijna zou willen zeggen: leg die boosheid nu maar even bij mij neer. Je hebt lang genoeg geprobeerd te begrijpen waarom eerlijkheid soms zo weinig lijkt op te leveren.

Je vraagt je af waarom gewetenloze mensen zo vaak verder lijken te komen.

Ik heb daar geen mooi antwoord op.

Misschien komen ze soms inderdaad een heel eind.

Maar ik zou niet willen dat jij daarom gaat geloven dat oprechtheid zinloos is. Blijf wie je bent. Laat je niet meeslepen door andermans oneerlijkheid. Dat jij een andere afslag hebt genomen, zoals je schrijft, is één van de dingen waarop je trots mag zijn. Niet omdat je daardoor altijd gelijk hebt gehad, want niemand heeft dat, maar omdat je ondanks alles hebt geprobeerd vast te houden aan wat jij fatsoenlijk vindt. En  wees daarbij ook eens minder streng voor jezelf.

Je verwijt me dat het me niet is gelukt ‘het ’tuig’ een beetje op te voeden. Ik kan daar natuurlijk niet meer tegenin gaan zoals vroeger. Ik denk dat we elk voor zich in een overlevingsmodus zaten in de relatie met een tirannieke vader en echtgenoot. Je weet wat Theo mij heeft aangedaan. Tegenwoordig zou hij het predicaat ‘autist’ krijgen. Ik herinner me dat tijdens de dieptepunten ‘Theo is een psychopaat’ geregeld viel. Daar was voor opvoeding weinig ruimte, temeer ik er alleen voor stond. Theo was alleen geschikt als boeman. Ik weet dat het geen echt verwijt van jouw kant is, maar diepe teleurstelling in mensen die jij ooit als broer en zussen beschouwde. Dat begrijp ik, maar ik ben niet meer bij machte een bemiddelende en verzachtende rol te spelen, zoals ik bij leven heb gedaan. Jij bent niet verantwoordelijk voor hun gedrag van nu, net zo min als ik dat ben. Ze zullen met hun onvrede moeten leren leven en jij hoeft je niets van hen aan te trekken. Zo ben je ook altijd met je aangeboren handicap omgegaan, of beperking, zoals dat tegenwoordig eufemistisch genoemd wordt. Die eigenheid als antwoord op spot en onbegrip heb ik altijd in je bewonderd, en ik weet dat jouw vriendin, Nicole dat ook doet.

En wat Goedhardt betreft: je hoeft je bij mij niet te verontschuldigen voor het noemen van namen. Ik hoor vooral hoe machteloos en boos je bent, wanneer iemand je vertrouwen beschaamt.

Er zijn belangrijkere en vooral fijnere dingen, zoals muziek luisteren, een boek lezen, een aquarel van je moeder ergens zien hangen of gewoon een kop koffie drinken terwijl het buiten veel te warm is.

Dat zijn misschien kleine dingen, maar uiteindelijk bestaat een leven grotendeels uit kleine dingen.

En Tuur, nog iets. Je schrijft aan het einde: Tot later. Dat vind ik mooi. Blijf het zo maar zeggen. Niet omdat je moet doen alsof ik nog ergens op je wacht. Maar omdat ik als moeder niet ophoud deel van jou te zijn, alleen omdat mijn bestaan uit de officiële administratie is verdwenen.

Mijn naam kan uit dossiers verdwijnen, mijn bankrekening worden afgesloten, mijn toeslagen herberekend, spullen naar de Emmaüs gaan; maar ik verdwijn daarmee niet uit jouw leven. Zolang jij mij schrijft, bestaan er woorden tussen ons.

Huil maar om jou of om mij, wanneer je moet huilen; het zijn tranen van gemis. Ik heb geen pijn of verdriet meer; laat dat ook een troost zijn, af en toe.

Veel liefs,

Ma