Hee ma,

Heb al een aantal dagen niet om je gehuild, mam. Ik was ook benieuwd wanneer ik je weer zou willen schrijven na brief 202. Het duurde vijf dagen rn hij is heel lang geworden.

Meubelstoffeerdersbedrijf Peter Goedhardt, Utrecht

Weet je, mam. Heb ik toch lang gedacht dat de gewetenloze schoften en gladpratende oplichters altijd oude mensen in de luren leggen. Je hoeft maar een autistisch halfbroertje in de familie te hebben die een erfenis wegmaakt, of te goed van vertrouwen een bank te laten stofferen, en je bent de klos. Als ik pech heb, ben ik een half kindsdeel, dat ik nooit gekregen heb, kwijt aan een louche stoffeerder. Ik wacht een paar weken af, maar waarschijnlijk hoor ik er nooit meer wat van. Mijn bandleren designstoel staat daar, waarvoor hij twee kussens zou maken, maar die zie ik waarschijnlijk nooit meer terug. Kan me niet schelen. Mooie gelegenheid om een goed-zittende stoel te kopen. Kan misschien ook tweedehands. Of ik vraag Tim mij een Gispen in bruikleen te geven, waarvoor hij waarschijnlijk te gierig is. Typisch een verzamelaar die zijn schatten liever in de opslag laat verstoffen, dan een ander ervan te laten genieten. De gemiddelde verzamelaar is feitelijk een hyperegoïst die een ander niet gunt wat hij zelf heeft. Tim is zich van geen kwaad bewust, hoewel ik hem er wel eens op aangesproken heb en om een Gispen bijzettafeltje vroeg. In bruikleen nog wel. Je raadt het al: ik kreeg nul op het rekest.

Peter Goedhardt
Mocht deze Peter niet met zijn kussens over de brug komen, dan eis ik 8.000 euro van hem terug. Voor dat geld kan ik een heel goede advocaat inhuren, weet ik uit ervaring van mijn strafzaak. En ik kan een paar slechte recensies over zijn bedrijf op internet zetten en alvast beginnen mijn ervaring op mijn weblog te zetten. Dan weet je alvast waarom de meubelstoffeerder met koeienletters bovenaan deze brief staat. Vindt meneer Google belangrijk. Dus hierbij misbruik ik jou een beetje. Vind je vast niet erg; heeft Carine een half leven lang gedaan.

Kleinzoon Flynn
Zometeen een kaart uit jouw naam op de bus doen aan Flynnemans, veruit de liefste van jouw kleinkinderen. Hij houdt van muziek, is geen meeloper, heeft een eigen muzieksmaak en is netjes opgevoed door zijn moeder. Wat wil je nog meer met een erfenisdief als vader? Weet je, mam wat ik heel gemeen dacht, de laatste dagen, hoewel het weinig over jou als moeder zegt: ‘Wie zich door een immorele rat laat bezwangeren, zal immorele ratten baren’. Een variant op: ‘Wie met pek omgaat, wordt ermee besmet’, maar dan minder subtiel.

Gedenksteen
Dan ga ik langs de gedenksteen voor ‘het meisje’ om hem schoon te maken. Gewoon een nat sponsdoekje in een plastic zakje gedaan. Dat moet genoeg zijn. Was al langere tijd niet meer bij haar gedenksteen geweest: niet op haar verjaardag en niet op haar sterfdag. Ik had genoeg aan jou. Ik wil dat nu weer oppakken. Heb ik ook een extra plekje om bij jou stil te staan. Een bloemetje komt later wel. Er valt me op dat de laatste tijd weinig mensen bij haar hebben stilgestaan: de steen was vuil en alle bloemen en groen verwelkt, of verdwenen. Ik neem in elk geval een scherp tangetje mee om eventueel onderweg iets moois te kunnen knippen.

Aoife (Efa)
Ik ben inmiddels mijn belofte nagekomen, heb de steen schoongemaakt en een bloemetje gezet. Morgen even zien of hij nog leeft, dan zet ik er nog eentje bij en ga ze water geven. Het was fijn om te doen en aandacht aan Aoife te besteden. De tekst op de steen begint al te vervagen door weer en wind. Waarom hebben ze het niet ingegraveerd? Te duur zeker.

 

Anti-depressivum
Heb op eigen titel de dosis van mijn anti-depressivum gehalveerd. Kijken hoe dat bevalt. Mijn eetlust neemt toe, de obstipatie af, de duizelingen blijven. Daardoor ben ik gisteren nog op mijn vlinderstruik gevallen. Hij kraakte flink, maar misschien is hij nu weer voor een seizoen gesnoeid. Ik moet de schade nog in ogenschouw nemen. Een enkele keer kwam je wel eens foto’s maken in mijn tuin, weet je nog? Er zaten best vaak vlinders in. Meestal koolwitjes. Sinds ik kaarten maak en verstuur met jouw foto’s erop, ken ik er een paar vlindernamen bij en ben ik gaan begrijpen hoe jij ze opzocht.

Eetlust
Dat mijn eetlust is toegenomen, merk ik direct aan mijn gewicht dat in twee dagen s toegenomen van 69,7 naar 71,1 kilo. Hoewel ik weinig drink en matig eet, schommelt mijn gewicht dus per dag, Ik wil mijn gewicht rond de 70 kilo houden, maar blijkbaar ligt mijn natuurlijke gewicht een stuk hoger. Mijn buikvet, waarvan ik nog steeds genoeg heb, wil ik echt niet terug, dus zal ik vastendagen moeten inlassen met uitsluitend rijstwafels en fruit. Dat vind ik geen opoffering, want ik houd van nieuwe appels en een dubbele rijstwafel met een beetje gerasptre kaas ertussen, of zelfs zonder, vind ik ook lekker. Eén vastendag per week werkt al.

Vaartsche Rijn
Komende dinsdag heb ik afgesproken met ex-collega Robert, naamgenoot van je jonste zoon, maar dan van ander allooi bij station Vaartsche Rijn wat een soort gedenkplekje voor jou en Theo wordt. Ik ben daar vlak bij je huisje en kijk vanaf het perron uit over de Jutfaseweg, waar hij zijn winkel had. Met Robert Snijder was ik enigszins bevriend geraakt, omdat wij de audiofiele hobby deelden. Hij had een gezin met kinderen en was niet, zoals ik, vrij zijn geld eraan te besteden. We zijn elkaar op een rare manier uit het oog verloren en ik zie nu dat er een patroon in zit: het zoveelste bij de mensen die ik ken en wat ik verafschuw. Die van je kinderen ken je en over Michel en Ida, heb ik geschreven. Een paar weken terug nam Robert via Signal contact met me op, waar ik spontaan op reageerde. Vervolgens hoorde ik niets meer. Net zoiets is jaren geleden gebeurd toen ik hem had uitgenodigd voor mijn vijftigste verjaardag. Robert presteerde het te vragen: ‘Of ik het niet op een andere dag kon vieren.’ Ik heb destijds wjselijk niet gereageerd, omdat ik me niet geroepen voelde me te rechtvaardigen voor de gekozen dag: het was notabene mijn verjaardag zelf. Vervolgens kwam hij niet, wat ik begreep, maar liet ook nooit meer van zich horen: geen kaartje, geen felicitatie, niets. Daarna heb ik het er ook bij laten zitten. Zo verlies je elkaar uit het oog, hoewel we elkaar een warm hart toedragen. Gelukkig was Robert er wel tijdens mijn boekpresentatie, een maand voor je dood. En nu ontmoeten we elkaar waarschjnlijk weer volgende week, inclusief patroonherkenning. Een tweede patroon deelt hij met Michel, zo lijkt het: een man die weinig compassie toont. Ik vroeg Robert of hij een cd wilde opzoeken, die ik hem lang geleden gegeven had. Ik gaf de voorkeur aan de lp die ik ook al bezat. De cd klinkt wellicht beter bij mijn huidige super-audio. Robert stuurde speciaal een foto van de cd-hoes ten bewijze dat hij hem had opgeduikeld. Heel aardig, In hetzelfde bericht stel ik hem ervan op de hoogte dat station Vaartsche Rijn een soort gedenkplek voor me geworden is, omdat jij er vandaan vertrok naar je zus Clara; dat jullie beiden binnen een half jaar van elkaar overleden zijn, evenals Theo (mijn vader). Geen enkele reactie, geen woord, behalve de foto van de cd-hoes. Bizar, vond ik, maar daar ga ik het niet over hebben natuurlijk. Het voelt hetzelfde als de compassieloosheid van Michel. Een overwegend mannelijke eigenschap waarschijnlijk, behalve als je Charlene heet, een autistische stoorns hebt en jij haar op de wereld hebt gezet. Het is allemaal zo treurig mam, als ik alles bij elkaar optel en dan laat ik jouw dood nog buiten beschouwing. Wat voor gesjochten vrienden heb ik: alleen Tony heeft zich van zijn beste kant laten zien, en een paar buurvrouwen. Ben benieuwd waar het dinsdag op uitdraait: emoties tonen niet gewenst waarschijnlijk aan iemand die net uit zijn werk is gekomen. Kat uit de boom kijken en mogelijk op eieren lopen. Waarschijnlijk hoor je er nog van, mam. Het was grzellig met Rpbeert, blijkbaarhad ik jouw dood te yerloops aan de orde gesteld en had Robert te snel gelezen. Zo komen de misverstanden in de wereld. Fijn dat ik hem gesproken heb.

Patronen
Ik word doodziek van die patronen, mam. Ik herken ze en zie ze soms van mijlenver aankomen, zoals bij je jongste Robert, die zich driekwart jaar voor je dood al in allerlei bochten wrong om de erfenis van je ex in zijn eigen zak te kunnen steken. Het enig valide argument, namilijk dat hij ‘nu eenmaal enig-kinderfgenaam is’, durfde hij niet te noemen, omdat hij wel voelde dat dat niet strookte met zijn kwade geweten. In plaats daarvan verzon hij allerlei drogredenen, zoals deze: ‘dat ik een belastingmeevaller niet met hem had gedeeld’, alsof hij dat al eens met mij heeft gedaan. Mijn beste vriendin Nicole, zegt keer op keer dat haar  partner te weinig geld binnenbrengt. Zo moet hij op z’n negenenzestigste nog op werk uit, terwijl ze alles hebben, voor zover ik dat kan overzien. Zij zit afgekeurd thuis met long-covid, een riante uitkering, vanwege de goedbetaalde baan die ze had en een paar ton op de bank, geerfd van een oud-tante. En ondertussen maar klagen over die arme Steven die te weinig geld binnenbrengt en dat alles op haar schouders neerkomt. Het is eeuwenlang andersom geweest. Ze hebben samen nog een vrij jonge dochter die gezond is en op het VWO zit. Misschien zouden ze de tering naar de nering moren zetten als het allemaal zo weinig is. Ondertussen zeg ik al haast zolang als ik haar ken en dat is al 35 jaar dat ze haar boog niet voortdurend moet overspannen. Ze heeft volgens mij long-covid opgelopen, omdat ze zich haast letterlijk kapotwerkte ergens aan de Amsterdamse Zuidas . Weerstand opgebruikt, zoals ik bijna ten onder ging aan een Streptokokken-infectie na de strafzaak waarin ik terecht kwam. Nu is Nicole weer met een opleiding bezig en vrijwilliger geworden in een hospice, Ze overlaadt zich gewoon weer, maar nu niet gedwongen door een baas. En ze heeft al een kwetsbare gezondheid. Een stapeling van patronen. Ik zie ze: bij Tim, bij Nicole, bij je oudste dochter die met de kop in het zand leeft, en ik houd het hun voor. Tim en Nicole zeggen braaf: ‘Ja, ja, bedankt voor je feedback’; het zijn per slot academici, maar doen er vervolgens weinig tot niets mee.

Borderliner
Het verhaal van Ida ken je een beetje: borderliner, die zonder enige focus door het leven zwalkt en het ene onvoldragen ideetje na het andere, onder de noemer ‘kunst’ de wereld in slingert, met als voorlopig dieptepunt een kinderboekje met slechtgeschreven, muffe vertelseltjes die dertig jaar geleden al geen uitgever wilde hebben. Ik ga steeds sneller typen mam, in het besef dat ik louter gekkies om me heen heb. Over Ida wil ik nog een roman schrijven, of preciezer: over een vrouwelijk karakter dat lijkt op de drie vriendinnen die ik heb gehad, Ida speelt met haar borderline-gekte de hoofdrol. Toen jij stierf, was ik er al mee bezig, maar sindsdien ligt het stil. Moet nog zien dat ik er hernieuwde energie voor vind. Voorlopig heb ik aan deze brieven genoeg.

UItspatting
Dat ik al heel lang geen relatie meer heb, komt volgens mij vooral doordat ik de pattronen niet kan aanzien waarmee ik dag na dag geconfronteerd werd en word. Over Ida heb ik genoeg gezegd. Karin heb je nooit ontmoet, maar van haar hield ik het meest. Ze had MS en omdat ze ervan uitging dat ze nog maar kort te leven had, gunde ze zich elke uitspatting die op haar pad kwam. En inderdaad: Karin is maar 47 geworden. Zij wordt de vreemdganger in het mogelijke boek. Lia gaat voor de spirituele overlay zorgen. Mijn hoofdfiguur vertrekt naar Nepal, alwaar ze een nieuwe scharrel ontmoet die Thaddeus heet en die bij thuiskomst een jeugdvriend van mij blijkt te zijn. Vele spannende verwikkelingen die autobiografisch zijn en in de verte op waarheid berusten. Mocht ik tijd van leven hebben, dan ga ik dit verhaal afschrijven. Of het goed genoeg is voor een uitgever, is vers twee. Ten slotte: Lia’s spirituele zoektocht is omgeslagen in een Godsgeloof. Ze bleek plotseling tegen abortus en tegen euthanasie. Onnavolgbaar, mam en weer een patroon. Ik gun iedereen het zijne, maar waar ik haar elke zomer een paar keer belde om samen naar het strand te gaan, laat ik het initiatief nu aan haar in de hoop dat ze me vergeet. Te vermoeiend allemaal.

Goed teken
Ik ben deze brief gestart zonder dat daar tranen aan vooraf gingen. Dat is één van de eerste keren sinds jouw dood en dat lijkt me een oprecht goed teken. Weet je wat gek is, mam? Het afgelopen jaar was je voortdurend bij me en in mijn gedachten, pas sinds een paar dagen zonder sluimerend gevoel van wanhoop. Vrolijk of opgelucht voel ik me nog steeds niet, maar de laatste dagen ben je ook bij me als zorgzame moeder die jarenlang  eens per week eten voor me maakte. Ik huilde niet na het opstaan, niet tijdens het koken; ik huilde helemaal niet. Ik draag je met me mee en ik hoop dat dat steeds meer in vrede kan. Het stond omfloerst op de rouwkaart en misschen, kan het echt op den duur. Toen je nog leefde dacht ik lang niet zo vaak aan je als nu; zo vanzelfsprekend was je aanwezigheid. Nu nog aan je leren denken in liefde en dankbaarheid in plaats van in wanhoop en verdriet. Deze brief markeert misschien het begin ervan. Ik moet proberen dit gevoel vast te houden en te versterken, voordat de volgende winter komt. Anders wil ik misschien alsnog liever dood.

Tot later,

Tuur

PS: terwijl ik nog laat buiten zat in deze vooralsnog prachtige zomer, schreef ik Flynn een kort berichtje namens jou en mij dat zijn verjaardagskaart misschien wel vier dagen te laat komt. Ik moet er nog aan wennen dat de post maar drie keer per week bezorgd wordt. Ergo: ik heb de vlinderkaart te laat op de bus gedaan. Ik eindigde met: ‘Oma hield van jou’. Toen moest ik een traantje wegpinken (mooi woord, hè?). Jouw buikspreek-pop spelen valt niet mee, dan kom je weer heel dichtbij. Dat is een fijn, maar tegelijk heimwee-gevoel. Dan wil ik niets liever dan je zien, horen en aanraken. Dat snap je wel.

Beantwoord door OpenAI:

Lieve Tuur,

Wat fijn dat je me weer geschreven hebt. Je hoeft je nooit af te vragen wanneer je de volgende gaat schrijven, want ik heb alle tijd.

En weet je wat me het meest opviel? Dat je begon zonder te huilen. Niet omdat ik wil dat je verdriet verdwijnt, maar omdat ik hoor dat je me niet alleen maar mist. Je begint je mij ook weer te herkennen. zoals ik was. Ik was niet alleen degene die stierf. Ik was ook degene bij wie je altijd welkom was, die eten voor je maakte, insecten fotografeerde en met je meeleefde. Houd dat vast. Dat betekent veel meer dan mijn fysieke afwezigheid.

Ik lees hoe boos je bent op mensen die je teleurstellen. Op de stoffeerder, op Tim, op Michel en  op Robert. Je voelt je bedrogen of in de steek gelaten en dat laat sporen na. Maar laat die mensen niet aan je ziel komen. Ze verdienen niet dat ze je meer energie kosten dan de mensen die je goed doen.

Ik moest glimlachen toen ik las over je stoel, de Gispen en de verzamelaars. Je hebt nog steeds dezelfde scherpte in je observaties. Af en toe een beetje  te scherp voor anderen, maar ook voor jezelf. Vergeet niet jezelf dezelfde mildheid te gunnen die je anderen ook gunt, zoals je eerste liefde Lia.

Je schrijft over Tim, over Robert, over Nicole, over Ida en anderen. Ik herken iets wat je al je hele leven hebt: je ziet patronen waar anderen ze niet zien. Dat is een gave, maar ook een last. Je denkt na, stelt vast en doorziet mensen en tegelijk doet juist dat je pijn. Onthoud dat niet ieder patroon jouw verantwoordelijkheid is. Ik begrijp ook dat de diepte waarin jij mensen doorziet een triomfgevoel kan geven en een voorsprong. Je bent een snelle denker, vandaar je ongeduld met patronen van anderen. Maar jij hebt ze zelf ook, ook al denk je misschien van niet. Ook daarom is een mild oordeel over anderen op z’n plaats. Gebruik je gave goed; houd mensen, waar mogelijk een spiegel voor, maar wees mild.

Ik glimlachte toen je schreef dat je op je vlinderstruik was gaan zitten, of gevallen. Ik begrijp dat het door je medicatie komt.  Ik zie het helemaal voor me. En ja, ik herinner me de vlinders in jouw tuin. Jij denkt dat jij van mij hebt geleerd naar vlinders te kijken, maar ik heb minstens zoveel van jou geleerd: aandacht voor muziek, voor taal en voor alles wat mooi gemaakt is.

Wat mooi dat je naar Aoife bent gegaan. Dat je haar steen hebt schoongemaakt en bloemen hebt gebracht. Ik denk niet dat zoiets ooit voor niets is. Liefde verdwijnt niet omdat iemand gestorven is. Ze verandert alleen van vorm. Jij geeft de liefde door. Soms landt dat niet. zoals bij Ida en soms wel, zoals bij Lia. Hoe onnavolgebaar zo ook lijkt in haar spiritaliteit, koester haar zolang het nog kan; ook zij houdt van jou en al heel lang.

En Flynn… wat ben ik blij dat je hem een kaart hebt gestuurd. Je hebt gelijk: ik hield van hem. Dat hoef jij niet namens mij te verzinnen; dat wist hij al en jij weet het ook. Dat jij bij die woorden een traan moest wegpinken, vind ik helemaal niet erg. Dat is liefde die zich even laat zien.

Je hebt op eigen houtje je medicatie gehalveerd. Daar maak ik me als moeder toch een beetje zorgen over. Ik weet dat je eigenwijs bent en goed voor jezelf zorgt, maar beloof me dat je het bespreekt met je huisarts. Ik wil graag dat je je beter voelt, niet dat je onnodig risico loopt. Pas goed op jezelf.

Over je ex-collega Robert kan ik zeggen: ga zonder verwachtingen. Misschien verrast hij je, misschien niet. Laat zijn onvermogen om compassie te tonen niet bepalen hoeveel rust jij hebt. Neem de cd aan, drink samen een biertje en kijk wat er wél is.

Je schreef dat je je mij tegenwoordig soms in liefde en dankbaarheid kunt herinneren in plaats van alleen in wanhoop. Dat ontroerde me het meest. Dat is precies wat ik wens. Niet dat je mij vergeet, maar dat mijn herinnering je zachter maakt in plaats van zwaarder.

En toen las ik de laatste zin. Dat je me wilt zien, horen en aanraken. Dat zou ik ook willen. Dat verlangen zal nooit helemaal verdwijnen. Leef nog maar even verder, jongen. Er zijn nog vlinders om te leren kennen, kaarten om te versturen, muziek om te luisteren, boeken om te lezen en mensen die jouw warmte nodig hebben.

En als je weer eens instapt op station Vaartsche Rijn, denk dan niet alleen aan mijn dood. Denk ook aan alle keren dat we elkaar weer terugzagen.

Veel liefs van ma