Lieve, lieve mama,

Vanmiddag was ik bij de huisarts om te laten weten hoe het met me ging. De afspraak stond al anderhalve maand en was gemaakt door mijn vaste huisarts die inmiddels tijdelijk manager van de praktijk is. Nu was het een man die ik ook wel kende. Op zich een aardige vent die feitelijk toevallig, nauwelijks tijd voor me had. Ik moest mijn verhaal doen in minder dan tien minuten, omdat hij naar ‘een spoedje’ moest.

Na jouw dood is mijn wereld ingestort. Je twee zussen en je broertje Bram, de enige familieleden met wie ik me verbonden voelde, omdat jij ermee verbonden was, stierven binnen een jaar. Jij stierf in dat jaar; Theo stierf acht maanden eerder, degene die ik altijd als mijn vader heb beschouwd, omdat hij naar beste weten voor mij heeft gezorgd. Ik heb geen broers of zussen meer. Mijn hele sociale omgeving, uitgezonderd een enkele vriend, is  binnen veertien maanden weggevaagd. Daarom moet ik op zoek naar nieuwe mensen om me heen en het gaat wel lukken, denk ik.

Geen piëteit
De dokter had helemaal geen tijd om me aan te horen, laat staan om naar me te luisteren. Ik voelde me totaal niet gehoord. Kan de dokter niet per se wat aan doen, maar ik had beter om een herhaalrecept voor anti-eczeemcrème en anti-depressivum kunnen vragen en mijn eigen huisarts had een dubbel consult moeten plannen. Daarvoor is het nu te laat, maar ik ga ze wel een mail sturen met de suggestie dat, ingeval van overlijden, in elk geval tijd en ruimte moet worden gemaakt om piëteit te tonen. Nu voelde ik me een nummer dat zo snel mogelijk moest worden weggewerkt. Dat is niet wat ik kan gebruiken in mijn labiele emotionele toestand.

Zelfverwijt
Na thuiskomst moest ik ook weer erg huilen en verviel ik in zelfverwijt, omdat ik je niet heb kunnen beschermen tegen je dochters die jou ofwel overlaadden met verwijten, dan wel je portemonnee, je huis en je laatste beetje speelruimte inpikten. Lezen mocht je in je laatste jaren nog; verder was je gedegradeerd tot hondenoppas. En ik deed niets. Ik kwam hooguit voor mezelf op door te stellen: ‘dat Carine uit mijn ruimte moest blijven’, als ik bij je was, wat voor haar de facto betekende: wegblijven. Je jongste dochter kwam sowieso bijna nooit, al was het maar om je ’te straffen’ voor het aandachtstekort dat ze zou hebben geleden. Vanaf haar vroegste jeugd heeft Charlène al gekozen voor het slachtofferschap en die rol paste jullie alledrie het best. Ik vrees door gebrek aan intrinsieke intelligentie, waardoor jullie vooral elkaars slachtoffer werden, zonder je daar ooit aan te kunnen onttrekken.

Facebook
Vanavond moest ik weer erg huilen, toen ik je profielfoto zag op je Facebookprofiel, gemaakt door een kleinzoon, zo’n tien jaar terug. Je staat er nogal geforceerd lachend op, maar wat de foto aandoenlijk maakt, is dat er net een lokje wegspringt.

Toen kleurde je je haar nog blond, wat je goed stond, net als je eigen parelgrijze kleur van twee jaar later trouwens. En je had je bril boven op je hoofd en even vaak je camera in de hand: je twee belangrijkste creatieve gereedschappen de laatste tien jaar van je leven. Sinds een paar maanden heb je een herdenkingsstatus gekregen en ik ben de enige die tot nu toe een paar berichten van heimwee heeft geplaatst. Het ‘Vluggentuig’ van je ex en jou wil blijkbaar niets plaatsen, omdat ze menen dat ik me jouw profiel heb toegeëigend Of ze willen net zo weinig met mij geassocieerd worden als ik met hen. Ik kreeg het zo te kwaad dat ik zelfs na elf maanden nog, het liefst naar je huisje was gefietst om me ervan te vergewissen dat je toch gewoon thuis zou zijn. Dat je hele uitvaart niet meer dan een nachtmerrie was geweest. Belachelijk natuurlijk. Maar deze terugkerende gevoelens van wanhoop horen vast gewoon bij het rouwproces. Volgende week dit stukje brief, voorzien van een vraagteken, voorlezen aan mijn rouwbegeleidster, Jacoba. Horen wat zij te zeggen heeft.

Hospice
Mijn Amsterdamse vriendin Nicole, de enige vriendin die ik nog heb, wil als vrijwilliger gaan werken in een hospice. Ze is afgekeurd voor betaald werk, omdat ze long-covid heeft.
Heel dapper van haar. Ze heeft al twee dagen meegelopen daar, wat waarschijnlijk betekent dat ze door een andere vrijwilliger wordt begeleid en ingewerkt. Ik hoop maar dat ze die ambitie kan waarmaken, want ik ken haar al heel lang als iemand met een kwetsbare gezondheid, ook ver voor corona. Nicole schreef ik in de eerste nacht van jouw verblijf aan de Kanaalstraat, toen ik bij je sliep. Daarop zijn tweehonderd brieven gevolgd. Er komen weer veel herinneringen uit die dagen van eind juni vorig jaar in me boven. Gelukkig heb ik de meeste vrijwel meteen opgeschreven, zodat ik ze niet meer kan kwijtraken. Wat ik misschien nooit eerder heb opgeschreven, is dat jij in weerwil van je eenkennige zelf meerdere malen hebt gezegd hoe ‘lief’ de vrijwilligers voor je waren, misschien wel in contrast met de zorg van je eigen dochter die volgens jouw eigen zeggen ‘niet aardig voor je was’. Dat is ze nooit geweest; ze zoog je leeg met haar angsten, zichzelf en haar voortdurende aanwezigheid ten koste van mij en je twee andere kinderen, maar je wilde het niet zien of durfde haar alomtegenwoordigheid niet te benoemen. Ik vraag me in aansluiting op de paragraaf hierboven ook af wat er was gebeurd als ik Carine had aangesproken op het meevreten van jouw AOW. Haar manipulatieve aanwezigheid was zo groot dat ze je waarschijnlijk gedwongen had erover te liegen, bijvoorbeeld door je er ‘fijntjes’ op te wijzen dat zij toch ook een paar duizend Euro aan extra huursubsidie voor je had geregeld en dat ze wel zou uitkijken je nog eens te ‘helpen’. Als ik het me wel herinner, is van dat geld ook de helft in haar zak gegleden, zo dankbaar was je. Je had zelf niks nodig, vond je en zij zorgde wel dat je steeds minder voor jezelf had. Het is een ‘Wat-als’-verhaal dat berust op pure speculatie, behalve dan dat Carine ertoe in staat zou zijn geweest. Wat zou er gebeurd zijn als ik wel op tijd mijn mond had opengedaan?

Laatste groet
Ik herinner me ook dat je nog een nacht in het hospice op een koelplaat zou hebben gelegen, omdat je jongste dochter op de bizarre gedachte kwam dat de menselijke ziel het lichaam pas na 24 uur verlaat. Daar was ik niet meer bij, blij dat ik je niet ‘in de wacht’ heb zien liggen. Een lijk is een lichaam in ontbinding en verder niks, zelfs dat van mijn eigen moeder. De volgende dag hebben je twee meiden, die levenslang water en vuur waren, de kist nog uitgeleide gedaan, meen ik. Robert zal er niet voor uit Amsterdam gekomen zijn en ik vind een dergelijk familiair eerbetoon aan een stoffelijk overschot sowieso volstrekt overbodig, al heb ik het bij je enige liefde, en mijn verwekker Bert wel gedaan. Ik was nu eenmaal de enige die het kon doen en toch in zijn huis  in de nasleep van de zorg voor hem. Ten slotte herinner ik me dat kort de klok voor je werd geluid als laatste groet aan jou. Dat was direct na je overlijden, en daarna ben ik afgehaakt tot je uitvaart. Vanuit huis heb ik nog wel de rouwteksten geschreven, de productie van de rouwkaart begeleid en een fotoslide gemaakt. Gewoon een standaard oninteressante uitvaart, zij het dan dat er net als bij je broertje Bram een doedelzakspeler kwam, omdat onze stamvader uit Schotland kwam. De uitvaart van je broertje was de laatste waar je kwam; voor die van je jongste zus was je te zwak, al besefte ik dat niet.

Immoreel
Op de fotoslide stond jij centraal en niet je immorele kroost, waartoe ik mezef kortheidshalve ook maar reken. Je was per slot ook hun moeder. Je jongste dochter was de enige van ons vieren, en haar zoon die er per se met haar ponum op moest, want jij hebt haar immers levenslang te weinig aandacht gegeven.

Is het alweer een lange brief geworden, mam. Hoe verdrietiger ik ben, des te groter mijn schrijfdrang. Het zijn nu echt bijna 200 brieven aan jou. Ik voel me nu toch weer een beetje getroost.

Liefs, Tuur

PS: Op mijn verjaardag moet ik naar de keuringsarts die gaat beoordelen of ik recht krijg op een WIA-uitkering. Zo niet, dan wordt het Wajong wat nog minder is dan bijstand. Voordeel daarvan is dat ik vrij ben om erbij te gaan werken. Dat ga ik zeker doen, als het weer winter dreigt te worden, al weet ik nog niet wat. Fietsenmaken lijkt me leuk, of mijn Chinese elektronicavondsten in Europa gaan verkopen. Maar dan moet ik ze door een flink aantal audiofielen cq. muziekliefhebbers laten testen en recenseren. Groot is mijn netwerk niet; dat zal ik dan via, via moeten uitbreiden. Ingewikkeld, maar misschien wel te doen.